Ali Ertürk

İnsanlık tarihi, nehrin akışına kapılmış bir sal gibi, yavaş ve öngörülebilir bir hızdan, çağlayanların gürlediği, yönün belirsizleştiği bir girdaba doğru sürüklenmektedir. Alvin Toffler'ın yarım asır önce teşhis ettiği üzere, değişim yalnızca yaşamın bir parçası değil, yaşamın kendisidir; ancak "dizginlenemeyen ve yönlendirilmeyen değişim, insanın yalnızca fiziksel savunma mekanizmalarını değil, karar verme süreçlerini de altüst eden bir düşmandır". Bugün, sanayi sonrası toplumun şafağında değil, süper-sembolik bir ekonominin ve yapay zekâ destekli bir "inorganik ağın" tam ortasındayız. Soru artık değişimin olup olmayacağı değil, insan organizmasının ve psişesinin bu "hızlandırıcı itki" (accelerative thrust) karşısında hayatta kalıp kalamayacağıdır. Alvin Toffler'ın 1970'lerde "Gelecek Şoku" olarak adlandırdığı olgu, bireylerin çok kısa bir sürede çok fazla değişime maruz kalmasından doğan sarsıcı stres ve yönelim bozukluğudur. B...

Şirketlere, devlet dairelerine ve o görkemli plazaların içindeki devasa organizasyonlara dışarıdan baktığınızda ne görüyorsunuz? Çoğu zaman dış cephedeki ışıltı bizi yanıltır; içeride çevik, rüzgârla dans eden, sorunlara anında yanıt veren sürat tekneleri göreceğimizi sanırız. Oysa kapıdan içeri girdiğinizde karşılaştığınız manzara genellikle nefes almakta zorlanan, en basit kararı almak için bile onlarca toplantıya, bitmek bilmez onay süreçlerine ihtiyaç duyan, kendi ağırlığı altında ezilen hantal yapılar olur. Bu durumu en iyi anlatan ifade "Kurumsal Obezite"dir. İşin en trajikomik ve ironik yanı ise şudur: Bu obeziteyi besleyen şey, toplumun "başarı" diye kutsadığı, duvarları süsleyen o parlak diplomalar, ışıltılı kadro ve derecelerdir. Bugün iş dünyasının ve devlet mekanizmalarının damarlarını tıkayan kolesterol, aslında kötü niyet değil, aşırı eğitimli bir vizyonsuzluktur. Bu tıkanıklığın kaynağı, genellikle dünyanın "en iyi okullarından" mezun olmuş,...

Yirminci yüzyılın ortalarında, bilgisayar biliminin babası sayılan Alan Turing, "Makineler düşünebilir mi?" sorusunun anlamsız bir tartışmaya dönüşeceğini öngörerek, bu soruyu daha operasyonel ve deneysel bir zemine taşımıştır. 1950 yılında yayımladığı "Hesaplama Makineleri ve Zekâ" başlıklı makalesinde Turing, "Taklit Oyunu" olarak adlandırdığı ve bugün Turing Testi olarak bilinen bir deney önermiştir. Bu testin temel mantığı, bir makinenin insanla girdiği metin tabanlı bir diyalogda, insanı kendisinin de bir insan olduğuna inandırabilmesi durumunda "zeki" olarak kabul edilmesi gerektiği ilkesine dayanır. Turing'e göre zekâ, mistik bir öz değil, gözlemlenebilir bir davranıştır; eğer bir makine, insan zekasının çıktısını ayırt edilemeyecek düzeyde taklit edebiliyorsa, o makinenin "düşünmediğini" iddia etmek için elimizde rasyonel bir gerekçe kalmaz. Ancak bu işlevselci yaklaşım, yapay zekanın sadece bir simülasyon mu olduğu, yok...

Yirmi birinci yüzyılın teknolojik manzarası, iki zıt entelektüel kutup arasında giderek derinleşen bir uçuruma sahne olmaktadır. Bir yanda, Ray Kurzweil gibi fütüristlerin temsil ettiği ve teknolojinin üstel bir hızla gelişerek biyolojik sınırları aşacağını savunan "Tekillik" (Singularity) vizyonu yer almaktadır. Bu görüşe göre, "Hızlanan Getiriler Yasası" (The Law of Accelerating Returns) uyarınca, bilgi teknolojilerinin kapasitesi ve fiyat-performans oranı, savaşlar veya ekonomik krizlerden etkilenmeksizin her yıl katlanarak artmaktadır. Kurzweil, bu sürecin kaçınılmaz bir sonucu olarak 2029 yılına kadar makinelerin Turing testini geçeceğini, 2045 yılında ise insan zekâsının milyarlarca katına ulaşan biyolojik olmayan bir zekânın ortaya çıkacağını öngörmektedir. Diğer yanda ise, Erik J. Larson’ın The Myth of Artificial Intelligence (Yapay Zekâ Miti) adlı eserinde somutlaştırdığı eleştirel duruş bulunmaktadır. Larson, bu "kaçınılmazlık" fikrinin bilims...

İnsanlık, tarihin en büyük entelektüel ve teknolojik meydan okumalarından biriyle karşı karşıyadır: Kendi zihninin mimarisini çözmek ve onu biyolojik sınırlarından özgürleştirmek. Ray Kurzweil’ın fütüristik vizyonunun temel taşlarından birini oluşturan beynin tersine mühendisliği, sadece tıbbi bir ilerleme değil, insan tanımını kökten değiştirecek bir varoluşsal dönüşümdür. Kurzweil (2005), "Tekillik Yaklaşıyor" adlı eserinde, biyolojik evrimin milyonlarca yılda inşa ettiği karmaşık yapının, üstel teknolojik gelişim sayesinde önümüzdeki birkaç on yıl içinde dijital olarak kopyalanabileceğini savunur. Bu süreç, beynin çalışma prensiplerini anlamakla başlar ve nihayetinde bilincin biyolojik olmayan bir platforma aktarılmasıyla son bulur. Kurzweil’ın bu devrimsel yaklaşımının temelinde, "Bir Zihin Yaratmak" (How to Create a Mind) adlı kitabında detaylandırdığı "Zihnin Örüntü Tanıma Teorisi" (Pattern Recognition Theory of Mind- PRTM) yatmaktadır. Kurzweil ...