Ali Ertürk

İnsanlık tarihi, binlerce yıl boyunca tarıma dayalı yavaş bir ritimle ilerlerken, son üç yüzyılda, özellikle de son birkaç on yılda, daha önce eşi benzeri görülmemiş bir "hızlanma itkisi" (accelerative thrust) ile karşı karşıya kalmıştır. Alvin Toffler’ın Gelecek Şoku’nda belirttiği üzere, insanlık tarihini her biri ortalama 62 yıl süren 800 yaşam dilimine bölersek, bunların ilk 650’si mağaralarda geçmiştir. Sadece son iki yaşam diliminde elektrik motorunu kullandık ve günümüzde yaşayanlar, insanlık tarihinin maddi ve manevi mirasının büyük bir kısmının "şimdi" üretildiği ve tüketildiği bir çağda, yani 800. yaşamda bulunmaktadırlar. Bu yeni çağ, "Süper-Endüstriyel" toplumdur. Bu toplumun en belirleyici ontolojik özelliği "kalıcılığın ölümü" (the death of permanence) ve "geçicilik"tir (transience). Modern birey, değişimin yönünden ziyade değişimin hızı ile hastalanmış durumdadır. Sanayi devriminin ilk evrelerinde, standartlaşma bir n...

Ekonomik tarihin derinliklerine inildiğinde, insanlığın üretim ve tüketim pratiklerinin döngüsel bir evrim geçirdiği görülmektedir. Tarım devrimi öncesinde ve sırasında, yani Birinci Dalga uygarlığında, nüfusun büyük çoğunluğu kendi ihtiyaçları için üretim yapan, pazar mekanizmasına çok az bağımlı olan bireylerdi; yani ne tam üretici ne de tam tüketiciydiler, onlar aslında "üretüketici" (prosumer) konumundaydılar. Ancak Sanayi Devrimiyle birlikte toplumun kalbine "görünmez bir kama" saplanmış, üretim ve tüketim işlevleri birbirinden kesin çizgilerle ayrılarak üretici ve tüketici dediğimiz iki ayrı sınıf ve rol ortaya çıkmıştır. Bu süreç, pazarın hayatın merkezine yerleşmesine ve insanların hayatta kalabilmek için neredeyse tamamen pazar ağına bağımlı hale gelmesine neden olmuştur. Günümüzde ise, Üçüncü Dalga olarak adlandırılan teknolojik ve sosyal dönüşüm süreciyle birlikte, bu kama yerinden çıkmakta ve üretici ile tüketici arasındaki keskin ayrım bulanıklaşarak,...

İnsanlık tarihi, durgun bir nehir yatağı gibi tek düze akmaz; aksine, birbirini izleyen ve her biri bir öncekini kıyıya savuran devasa değişim dalgalarıyla şekillenir. Bu tarihsel akışın panoramasını incelediğimizde, türümüzün yaşam biçimini kökten değiştiren iki büyük dönüşümün ardından, şimdi üçüncü ve belki de en sarsıcı dalganın etkisine girdiğini görmekteyiz. Birinci Dalga, binlerce yıl önce tarımın icadıyla başlamış, avcı-toplayıcı göçebeleri toprağa bağlamış ve yerleşik medeniyetin tohumlarını atmıştır. Bu dönemde hayat, mevsimlerin döngüsel ritmine, güneşin doğuşuna ve batışına endekslenmiş; üretim ve tüketim büyük ölçüde hane içinde birleşik kalmıştır. Ancak yaklaşık üç yüz yıl önce, bu tarım uygarlığı, buhar makinesinin gücü ve fosil yakıtların enerjisiyle ateşlenen İkinci Dalga tarafından sarsılmış ve nihayetinde dönüştürülmüştür. Sanayi Devrimi olarak adlandırdığımız bu süreç, sadece üretim araçlarını değiştirmekle kalmamış, "tekno-küre"den "sosyo-küre...

Çağdaş uygarlığın en belirgin ve sarsıcı özelliği, yalnızca teknolojinin ilerleme hızı veya bilginin katlanarak artması değil, bireyin çevresiyle kurduğu ilişkilerin zamansal dokusundaki radikal dönüşümdür. Tarihsel süreç boyunca, insan yaşamı görece durağanlık ve kalıcılık üzerine kuruluyken, günümüzün süper-endüstriyel toplum yapısı, "geçicilik" (transience) olarak tanımlayabileceğimiz yeni bir boyuta evrilmiştir. Bu durum, sadece fiziksel nesnelerle olan etkileşimimizi değil, aynı zamanda mekanlarla, kurumlarla, fikirlerle ve en önemlisi diğer insanlarla kurduğumuz bağların süresini de dramatik bir biçimde kısaltmaktadır. Değişimin ivme kazandığı bu yeni düzende, gerçeklik algımız sürekli bir akış halindedir ve bu akış, yaşamın her alanında "kullan-at" zihniyetini egemen bir kültürel kod haline getirmektedir. Geçmişin "yerleşik" ve "kalıcı" değerlerinin yerini, şimdinin "seyyar" ve "modüler" yapıları almakta; bu da bireyi...